Có lẽ hàng loạt các bài viết chia sẻ, các diễn giả nổi tiếng và những doanh nhân thành đạt đều đã truyền đạt, trình bày, xuất bản những kinh nghiệm quý giá mà bất cứ doanh nhân khởi nghiệp nào cũng có thể tìm thấy và học hỏi. Tuy nhiên, con đường khởi nghiệp quen mà lạ, vừa chung lại vừa riêng. Sự thực không thể chối cãi là các doanh nhân khởi nghiệp đều phải trải qua từng chặng đường, từng cung bậc như nhau, tuy nhiên, không một câu chuyện nào giống một câu chuyện nào, không một kinh nghiệm nào có thể áp dụng cho tất cả các trường hợp. Như vậy, làm thế nào để giải quyết được những vấn đề chung thường gặp khi khởi nghiệp? Nhưng vẫn đủ tự tin để khai phá lối đi riêng và tạo sự khác biệt, viết nên câu chuyện thành công của riêng mình? Bài viết nay mong muốn chia sẻ với các bạn một chút suy nghĩ, trao đổi để giải quyết các câu hỏi ngay từ rất rất rất bắt đầu: "Khởi nghiệp, nên bắt đầu từ đâu?".


Khởi nghiệp bắt nguồn từ Ý TƯỞNG. Chính xác! Không một doanh nghiệp nào không bắt đầu từ một ý tưởng nào đó. Có ý tưởng hay, có ý tưởng dở, có ý tưởng thực tế, có ý tưởng viển vông, có ý tưởng triệu đô, có ý tưởng không có một xu giá trị. Microsoft khởi đầu bằng ý tưởng về hệ điều hành, Apple bắt đầu bằng ý tưởng thiết kế một hệ thống kết hợp hoàn hảo giữa phần mềm và phần cứng, Google khởi đầu bằng thuật toán tìm kiếm và lưu trữ, Facebook là sự kết hợp giữa "Face" và "Book", nơi những trang web cá nhân được kết nối lại và chia sẻ với nhau. Snapchat giải quyết vấn đề an toàn của thông tin sau khi chia sẻ. Các bạn có thể tìm thấy hàng loạt những câu chuyện thành công bắt nguồn từ ý tưởng. Những ý tưởng đi đầu, đột phá đều thành công, tuy nhiên, những ý tưởng đi sau, copy có khi lại thành công hơn cả ban đầu. Những minh chứng có thể là Facebook và Yahoo Blog, Facetime và Skype, Baidu và Google... và nhiều nhiều ví dụ khác. Như vậy, làm thế nào để đánh giá được ý tưởng của mình CÓ GIÁ TRỊ? KHẢ THI? và mang lại LỢI NHUẬN?

Ba từ được viết hoa ở trên có thể xem như 3 từ khoá hứa hẹn cho thành công. Một ý tưởng có giá trị không hẳn là một ý tưởng làm thay đổi thế giới, nhưng một ý tưởng giải quyết được những vấn đề của chính bạn hoặc nói một cách hoa mỹ - là những người dùng cuối (end-users), những người sẽ sử dụng và mua sản phẩm hoặc dịch vụ của bạn. Một từ khoá nữa của việc đánh giá ý tưởng, chính là "khả năng nhân bản" (scalable) của ý tưởng. Khi ý tưởng về sản phẩm dịch vụ của bạn làm thoả mãn được số lượng lớn người dùng cuối, đó chính là dấu hiệu đầu tiên cho một ý tưởng kinh doanh thành công. Có thể đơn cử ví dụ về xu thế cung cấp các tools để xây dựng web TMĐT trên thế giới và Việt Nam hiện nay. Rất nhiều công ty phần mềm xây dựng gói TMĐT (chủ yếu cung cấp dịch vụ xây dựng website bán hàng trực tuyến và hỗ trợ thanh toán qua mạng). Đánh giá về cơ bản, đây là một thị trường tiềm năng, bất cứ một doanh nghiệp nào muốn kinh doanh trực tuyến tối thiểu phải có một website, doanh nghiệp nào cung cấp được các tools rẻ nhất và đẹp nhất sẽ chiếm được thị phần không nhỏ chút nào trong mảng này. Tuy nhiên, nếu nhìn sâu hơn về bản chất, nhu cầu của các doanh nghiệp kinh doanh TMĐT không phải là bản thân các website, mà mấu chốt chính là việc kinh doanh, họ phải bán được hàng. Khi đó, việc chấp nhận bỏ thêm chi phí để tạo gian hàng trên các platform TMĐT có sẵn như ebay, amazon hay Vatgia ở Việt Nam có hiệu quả hơn rất nhiều so với việc tạo một trang web TMĐT với giá rẻ, sau đó phải đầu tư cực lớn cho S&M để tiếp cận với khách hàng tiềm năng.

Một gợi ý nhỏ cho việc định giá trị (brainstorming) cho ý tưởng, đó là việc suy nghĩ phải thấu đáo, đến tận cùng bản chất của vấn đề, và hơn hết mọi thứ, phải hướng tới người dùng cuối. Rất nhiều doanh nhân trẻ băn khoăn về việc chia sẻ ý tưởng hay giữ cho riêng mình. Nếu ý tưởng của bạn thực sự thay đổi thế giới, hãy giữ nó. Nếu ý tưởng của bạn cũng chỉ là một ý trong đầu của một trong bảy tỷ người trên hành tinh này, hãy chia sẻ nó. Không nhất thiết phải đưa ra công chúng, bạn bè, cha mẹ, người thân chính là những đóng góp chân thành nhất và có giá trị nhất cho tiềm năng ý tưởng. Hãy tự nhủ, nếu như không thuyết phục được bố hay mẹ, những người ủng hộ mình nhất về ý tưởng kinh doanh của mình, thì làm ơn quên đi chuyện thuyết phục những khách hàng khó tính ngoài kia sủng dụng những đồng tiền mồ hôi nước mắt của họ, để sử dụng một sản phẩm mà chính tác giả còn chưa thấy đủ giá trị. Bước kế tiếp của phát triển ý tưởng, chính là tạo ra những tình huống thử thách cực hạn cho ý tưởng, nếu các giải pháp bạn đưa ra có được ít nhất 90% khả năng thành công, lúc đó mới chính là cột mốc cho bước tính toán tiếp theo. Và khi bạn suy nghĩ trong vai trò của người dùng cuối, quá trình khởi nghiệp sẽ không đơn giản như bạn nghĩ. Một ví dụ kế tiếp cho việc thử thách cực hạn của ý tưởng dưới góc độ của người dùng cuối có thể là xu thế xây dựng và "bán" platfom cho ... đào tạo trực tuyến (ngoại ngữ, kỹ năng...), cho TMĐT (như kiểu ebay hay amazon), mạng xã hội (cho đánh giá món ăn, du lịch, giải trí...). Xét về mô hình kinh doanh, nó đơn giản, khả thi và chi phí đầu tư thấp, nhưng đi kèm vào đó là thị trường tiềm năng rất kém hoặc... không hiện hữu. Bởi vì xét theo nhu cầu người dùng cuối, cái họ cần là khoá học và giảng viên giỏi (platform đào tạo), khách hàng và sản phẩm, thanh toán và logistic (platform TMĐT), thông tin và đánh giá (platform mạng xã hội)... những nhu cầu này bản thân một hệ thống platform chưa đáp ứng được và việc tiến tới bước tiếp theo chính là vấn đề chính của mô hình kinh doanh (core business) và quyết định sự thành công của mô hình kinh doanh.

Từ khoá tiếp theo chính là tính KHẢ THI (doable) của ý tưởng. Ý tưởng của bạn có thể rất hay, rất tiềm năng hoặc viển vộng, không thực tế... Những kết luận như vậy là kết quả của quá trình đánh giá tính khả thi của ý tưởng. Người Việt Nam có câu "nói được, làm được". Về nguyên tắc, một ý tưởng khả thi là một ý tưởng mà nhóm khởi nghiệp có khả năng thực thi (làm được) và được thị trường chấp nhận. Điều này thể hiện rõ qua năng lực của các doanh nhân khởi nghiệp và cũng là tiêu chí quan trong để các quỹ đầu tư đưa ra những đánh giá ban đầu về đội ngũ khởi nghiệp. Cụ thể chính là sự phù hợp (match) giữa ý tưởng và đội ngũ. Sự lệch pha có thể đến từ ý tưởng. Quan sát thị trường Việt Nam một cách tổng thể, không cần phải là một doanh nhân thành đạt, các sinh viên, những nhà phân tích đều có thể nhận thấy một sự manh mún, thiếu bài bản và đâu đâu cũng là những thị trường ngách tiềm năng. Đơn cử như các đặc sản vùng miền, các món ăn thuần tuý Việt Nam mang hương vị quê hương đều có thể được "tái cơ cấu" lại: hoàn thiện quy trình sản xuất theo tiêu chí xanh, sạch, hợp vệ sinh; xây dựng bộ nhận diện thương hiệu bài bản, mở rộng quy mô sản xuất công nghiệp hoặc hoàn thiện mô hình (concept) để phát triển kinh doanh nhượng quyền. Các ví dụ thành công có thể là Passio Cafe, Bánh xèo Ăn Là Ghiền, Bánh Pía Sóc Trăng, Kẹo Dừa Bến Tre, Phở 24 hay Cafe Highland... Các doanh nhân khởi nghiệp hăm hở phân tích thị trường, xây dựng mô hình kinh doanh, tiến hành làm thử và gặp ngay rào cản đầu tiên: vốn và vấn đề quy mô (scalable). Để làm một cửa hàng nho nhỏ kinh doanh trước hiên nhà rất dễ, nhưng làm bài bản với tham vọng là một chuỗi kinh doanh đẻ ra tiền, vốn ở đây chắc chắn không dưới 9 chữ số 0 sau số 1, và thời gian để đột phá (break event) không dưới 3 năm. Quay trở lại sự lệch pha bắt nguồn từ ý tưởng, những ý tưởng không cụ thể, nằm ngoài tầm với, thị trường tiềm năng chưa đủ lớn là những nguyên nhân chính dẫn tới tỷ lệ các doanh nghiệp phá sản và đóng cửa rất cao ngay trong năm đầu tiên khởi nghiệp.
Sự lệch pha thứ hai bắt nguồn từ năng lực đội ngũ khởi nghiệp. Hãy quên những giấc mơ hồng và hàng ngàn những câu chuyên bỏ học để thành công, khởi nghiệp triệu đô từ một góc gara cũ. Thành công bắt đầu từ một ý tưởng đột phá, nhưng bản thân ý tưởng không phải là chìa khoá thành công, mà chính là mồ hôi, công sức và ý chí quyết tâm làm tới cùng, sống chết cùng sản phẩm của đội ngũ khởi nghiệp. Bóng đèn có thể sáng sau vài trăm lần thay đổi vật liệu làm dây tóc của Edison, iPhone ra mắt là phiên bản thị trường của hàng loạt bản thử nghiệm bị loại bỏ, MitFit Wearable có mặt tại Appstore là sản phẩm kết hợp giữa thiết bị chăm sóc, theo dõi sức khoẻ và điện thoại thông minh vượt trội so với các thử nghiệm khác trên thị trường trước đó... Năng lực có thể đến từ kinh nghiệm, thể hiện qua quy luật 10.000h mà bất cứ một ai từ mới bắt đầu cho đến khi thông thạo một lĩnh vực chuyên môn nào đó cần phải trải qua. Năng lực đến từ khả năng chuyên môn, là khả năng học hỏi để rút ngắn nhất thời gian 10.000h trên. Năng lực đến từ khả năng nhận biết vấn đề, đặt câu hỏi và giải quyết vấn đề. Năng lực có thể được đánh giá thông qua các kỹ năng mềm khác như khả năng thuyết phục, truyền cảm hứng, khả năng lãnh đạo, khả năng tư duy... và hãy nhớ, Bill Gates bỏ học Harvard, Google khởi nghiệp từ Garage nhưng được điều hành bởi 3 sinh viên đại học Stanford. Những doanh nhân thành đạt là nhờ năng lực, nhờ khả năng dự báo, nhận biết và giải quyết vấn đề và kinh nghiệm phải được đúc kết qua trải nghiệm, qua những bài học xương máu mà không bài học nào giống bài học nào. Chỉ có óc thực tế, dám nghĩ dám làm, khả năng xoay trở và một tư duy nhạy bén cùng với một quyết tâm và ý chí sắt đá mới hứa hẹn một tương lai thành công cho các doanh nhân khởi nghiệp.

Từ khoá thứ 3 chính là GIÁ TRỊ của ý tưởng. Thông thường, mọi người hay nghĩ đến việc định giá ý tưởng thông qua một con số nào đó, ví dụ như vài triệu đô la chẳng hạn. Xét trên góc độ người dùng cuối, một ý tưởng có giá trị khi ý tưởng đó cụ thể thành một sản phẩm hoặc dịch vụ, giải quyết được một vấn đề, đáp ứng một nhu cầu nào đó, và khi số lượng người dùng cuối càng nhiều, ý tưởng càng có giá trị. Tuy nhiên, khi ý tưởng còn đang trong giai đoạn rất sơ khai, làm thế nào để định giá được ý tưởng? Câu trả lời ở đây là không cụ thể. Khi đó, ý tưởng được ước lượng dựa trên những giả định về tương lai về lợi ích mang lại và tính khả thi. Khi ý tưởng được thực hiện, sản phẩm thử được đón nhận, dịch vụ mang lại tiếp cận được nhiều khách hàng... đó chính là các dấu hiệu cho thấy ý tưởng có giá trị, các giả định được đánh giá bởi thực tế và trở lại sát với giá trị thực. Những giả định này phụ thuộc rất lớn vào năng lực và quyết tâm của dội ngũ khởi nghiệp. Ngoài việc thể hiện bản thân có năng lực, nhà khởi nghiệp phải biết định vị mình ở vị trí nào, tương lai mình ở đâu. Chắc chắn một ý tưởng rất khó khăn, nhưng mang lại nhiều lợi ích cho bản thân, cho khách hàng, cho xã hội sẽ có giá trị hơn hẳn so với những giải pháp mang tính tạm thời, làm giàu hoặc thu lợi nhuận ngắn hạn. Khi các bạn "sale" ý tưởng cho nhà đầu tư, chính là "sale" chính bản thân các bạn để thể hiện rằng chính bản thân nhóm khởi nghiệp, không thể ai khác có thể làm tốt hơn trong chặng đường dài đưa ý tưởng thành hiện thực. Về chi tiết, các quỹ đầu tư có quá trình thẩm định (due dilligence) hoàn chỉnh để có thể xem xét tất cả các mặt và tính toán sát thực tế nhất giá trị của ý tưởng. Tuy nhiên, mấu chốt nhất vẫn là một quá trình thương lượng đầy nghệ thuật cộng với việc đánh giá con người, đội ngũ. Chính bản thân các bạn mới là người mang lại giá trị cho ý tưởng, và một ý tưởng mãi mãi không có giá trị, cho đến khi chúng được thực thi.

28.01.2014
haingo@pvni.vn

http://myproclub.com/threads/khoi-ng...au-tu-dau.277/